Ana Sayfa Tarih蔒 愮kelerimiz Visyonumuz Misyonumuz Teskilatimiz Mevzuatlar 愮etiim
Sik Sorulan Sorular 溮kayet Formu   

Dikkat Edilcek Hususlar dari Para Cezalar羸 Hakk羸nda

TAR襤HE
GEM襤TEN GNMZE BELED襤YE ZABITASI 
Asayi ve g羹venlik hizmetlerini y羹r羹ten g繹revlilere "Yarkan" ad覺n覺n verildii ilmi arat覺rmalar neticesinde kesinlik kazanm覺t覺r. Kaz覺lar sonucu ortaya 癟覺kar覺lan kitabelerde Yarkan kelimesinin s覺k ge癟mesi bu kesinliin daha da g羹癟lenmesine sebep oldu. K羹ltigin kitabesinde de "襤nan癟u Apa Yarkan Tarkan At覺" eklinde benzer bir ibare bulunmaktayd覺. Avrupa ve Asyal覺 arkeolog ve bilim adamlar覺 da bu dorultuda tespitler yapm覺t覺. Zamanla bu s繹z羹n yerini "Daruga" s繹z羹 ald覺. Daruga, gerek Moollar覺nda ve gerekse T羹rklerde inzibat amirlerine verilen isim oldu. Ancak bu isme deiik manalar覺n y羹klendii de g繹r羹ld羹. Sonu癟 olarak; T羹rklerin 襤slamiyet'ten 癟ok 繹nceleri asayi ve g羹venlik hizmetlerini, "Tarhan" ve "Tigin" denilen valilerin emrindeki Yarkanlar vas覺tas覺yla y羹r羹tt羹klerini s繹ylemek m羹mk羹nd羹r. Ge癟en zamanla deiim g繹steren ve ilk olarak ortaya 癟覺kan g羹venlik ihtiya癟lar覺ndan dolay覺 zab覺ta hizmetlerinde deimeler meydana geldi. Bu deiimlere paralel olarak, halk覺n huzur ve g羹venliinin daha iyi salanmas覺 sorunu 繹nem kazand覺. Genel asayiten sorumlu olan Tiginlerden ayr覺 olarak k羹癟羹k birimlerde emniyet ve asayiin salamas覺 i癟in ad, Tudun ve Suba覺l覺k makamlar覺 ortaya 癟覺kt覺.

T羹rk zab覺tas覺n覺n tarihi geliiminde 癟ok 繹nemli roller 羹stlenen ve 癟eitli hizmet vermesine ramen asayi ve g羹venlik hizmetlerinin ba覺 olan Suba覺, kesin olarak bilinen ilk zab覺ta amiridir. T羹rklerin kurduu her b羹y羹k devletin idari yap覺lanmas覺nda yer alm覺lard覺r. Osmanl覺 d繹neminde Suba覺 r羹tbesiyle zab覺ta ilerinin yan覺nda, belediye ilerini de y羹r羹tt羹ler.

Zab覺ta hizmetlerinde hizmeti alanlar覺n ihtiya癟lar覺na paralel olarak, Yasak癟覺larla birlikte gece g羹venliini salamak 羹zere Asesler devreye sokuldu. Bu uygulama bi癟imi, Osmanl覺 Devletinde de devam etti ve her kentte huzur ve g羹venlii salamak 羹zere Kad覺'n覺n yan覺nda Suba覺lar g繹revlendirildi. T羹rkler, 襤slam k羹lt羹r羹n羹n etkisiyle idari yap覺lanmalar覺nda ve y繹netim bi癟imlerinde baz覺 deiiklikler v羹cuda getirdiler. Bug羹nk羹 manada Hakim, Savc覺, Belediye Bakan覺 gibi s覺fatlar覺n bir k覺sm覺n覺 b羹nyesinde toplayan Kad覺l覺k m羹essesesini tesis ederek, ayn覺 zamanda zab覺ta g繹revlerinin bir k覺sm覺n覺 da bu birime y羹klediler. Ancak bu uygulama bir m羹ddet sonra terk edilerek, zab覺ta g繹revi tekrar Suba覺lara verildi. Sonralar覺 kurulan M羹sl羹man T羹rk Devletlerinde daha 癟ok belediye ilerinde g繹revlendirilmesine ramen zab覺ta g繹revi de y羹klenen Muhtesipler ortaya 癟覺kt覺. ar覺lar覺n denetlenmesi hizmetine "Hisbe" ve bu vazifeyi yapanlara da "Muhtesib" ad覺 verildi.

Muhtesibin teftii pazarlar i癟in ge癟erli olmakla beraber, esnaf覺n mallar覺n覺n insanlar覺n gelip-ge癟tii yollara tamas覺n覺 engelleme g繹revi de vard覺. Muhtesibin fiyat belirleme yetkisi yoktu. Esnaf覺 belirledii fiyatla mal satamaya zorlayamazd覺. Muhtesibin esas vazifesi; temel ihtiya癟 羹r羹nlerinde karaborsac覺l覺覺 繹nlemek olduundan uncular覺, f覺r覺nlar覺, deirmenleri, kasaplar覺, lokantalar覺, denetim alt覺nda bulundururdu. l癟羹-tart覺 aletlerinin kontrol羹 de Muhtesiplerin g繹revleri aras覺ndayd覺. Osmanl覺 D繹neminde Zab覺ta Osmanl覺 Devletinin tarih sahnesine 癟覺k覺覺ndan tarih sahnesinden 癟ekiliine kadar ge癟en zaman i癟inde zab覺ta tekilat覺n覺n zamana bal覺 olarak gelien deiik yap覺lanmalar i癟inde olduu g繹r羹lmektedir. Bundan dolay覺 Osmanl覺 Devletinin zab覺ta tekilat覺n覺n d繹nemlere ay覺r覺larak incelenmesi gerekmektedir. Kuruluundan 襤stanbul'un fethine kadar ge癟en zaman i癟inde (1299-1453) eyalet, vilayet ve sancak gibi m羹lki b繹l羹mlere ayr覺lan 羹lkenin zab覺ta g繹revi, Suba覺lar ve yanlar覺nda kol gezen Falakac覺lar taraf覺ndan y羹r羹t羹lm羹t羹r.

Sava zaman覺nda Orduda g繹rev yapan Suba覺lara sava olmad覺覺 zamanlarda belediyeye ait hizmetleri y羹r羹tme g繹revi de verilmitir. T羹rk Zab覺ta Tarihinde 繹nemli bir yer tutan ve T羹rklerin kurduu t羹m devletlerin idari yap覺lanmas覺nda yer alan Suba覺; ilk zab覺ta amiri olma 繹zelliini ta覺r. T羹rklerin kurduu en m羹kemmel devletlerden birisi olan Osmanl覺 Devletinin kurulu ve y羹kseli d繹nemlerinde Suba覺lar, g羹venlik ve esenlik ilerine bakmakla birlikte, belediye zab覺tas覺 hizmetlerini de yerine getirmilerdir. Bu d繹nemde, her ehrin bir Suba覺s覺 vard覺. Suba覺lar hem g羹venlik ve esenlie, hem de askeri ilere bakan komutanlar durumundayd覺lar. Zab覺ta hizmetlerinin daha sonraki yap覺l覺覺nda Suba覺larla emirleri alt覺ndaki Yasak癟覺lar覺n yan覺nda, geceleri g羹venlii salayan ve bek癟ilik g繹revi yapmakla y羹k羹ml羹 bulunan Asesleri ve bal覺 olduu Asesba覺'n覺 da saymak gerekir.

Osmanl覺 Devleti kuruluuyla birlikte hemen her kasabada bir Kad覺 ve Suba覺 g繹revlendirildi. Kad覺, genellikle m羹lki ilere bakar; kasabalar覺n asayi ve g羹venlii ve Kad覺lar覺n verdikleri h羹k羹mlerin uygulanmas覺, ayn覺 zamanda askeri amir konumunda olan Suba覺lar taraf覺ndan salan覺rd覺. Yeni癟erilerin, sava zaman覺ndaki askeri g繹revlerinin yan覺nda hazarda zab覺ta g繹revini 羹stlendii d繹nemde; (1453-1826) 襤stanbul'un asayiinden sorumlu olan bu kiiler g繹rev b繹lgelerine ve yapt覺klar覺 ilere g繹re isimlendirildiler.  Bu zab覺ta b繹lgelerinin d覺覺nda, yaln覺zca kendi b繹lgelerinin g羹venliini salayan ve "Usta" ad覺yla an覺lan zab覺ta memurlar覺 da vard覺. Hemen hemen t羹m semtlerde o b繹lgenin en b羹y羹k zab覺ta amirinin emrinde kolluklar; bu g羹nk羹 anlam覺yla karakollar bulunurdu. Buralarda zab覺ta hizmetlerini y羹r羹ten; Yeni癟erilerin aras覺ndan ayr覺lan ve kolluk癟u denilen kiiler g繹rev yapard覺. O devirdeki zab覺ta makamlar覺 unlard覺r: Devletin i癟 ve d覺 g羹venliinden sorumlu en 羹st bir zab覺ta makam覺 olan Sadrazam, asayi ve g羹venlikten sorumlu olan, kanunlara ayk覺r覺 davrananlar覺 yakalay覺p gerekli ilemleri yapmakla sorumlu olan Yeni癟eri Aas覺, Yeni癟eri Aas覺n覺n emrinde falaka ta覺yan ve gerektiinde kullanan Falakac覺lard覺r. Bunlar覺n yan覺nda Cebeciba覺, Kaptanpaa, Top癟uba覺, Bostanc覺ba覺, Kad覺 ve B繹cekba覺 ile onlar覺n emrindeki g繹revlilerden oluuyordu. B繹cekba覺, ikinci dereceden zab覺ta amiri olup, bu g羹nk羹 manada polis m羹d羹r羹 konumundayd覺. B繹cekba覺n覺n mahiyetinde 癟eitli su癟lar ilemi ancak, daha sonra bu su癟lardan ar覺narak su癟 ilemeyen erkek ve kad覺n memurlar bulunurdu. Bunlar覺n g繹revi 癟ar覺, pazar ve dier m覺nt覺kalar覺 gezerek ka-nunlara ayk覺r覺 hareket edenleri yakalay覺p, b繹cekba覺n覺n huzuruna getirmekti. Ayn覺 d繹nemde dikkat 癟eken bir baka unsur ise bu g羹nk羹 manada karakollar覺n a癟覺lmas覺 ve hizmet g繹rmesidir. Bu karakollarda bulunan ve devriye g繹revi yapan Kulluk癟u, Karakulluk癟u neferleri devaml覺 surette kol gezerek 繹nleyici zab覺ta hizmetlerini yerine getirirlerdi. Kulluk ad覺 verilen karakol haneler, Osmanl覺 Devletinin bakentinde, tara ehirlerinde ve k繹ylerinde kulluk癟u veya karakulluk癟u denen bir ba karakulluk癟unun emrinde gece ve g羹nd羹z devriye g繹revi yapan zab覺ta kuvvetleriydi. Kulluk癟ular g繹rev ald覺klar覺 b繹lgelerde kol gezerek 羹pheli g繹rd羹kleri kiileri, gece fenersiz gezenleri yakalay覺p, amirlerinin huzuruna getirirlerdi. Fuhu yap覺ld覺覺 iddia edilen evlere bask覺n d羹zenlerdiler. B繹lgelerinin emniyet ve asayiini salayarak, halk覺 koruduklar覺ndan dolay覺 kendilerine kulluk癟u, yasak癟覺 hakk覺 verilirdi.

Zab覺ta g繹revlerinin 癟eitlilik arz etmesinin yan覺nda m羹lki b繹l羹nmenin 繹zelliine paralel olarak artan hizmet 癟eitliliinden dolay覺 癟oalan zab覺ta kuvvetlerinin yap覺lanmas覺 da deiiyordu. Bunun yan覺nda ticaret yollar覺n覺n ve 繹nemli ge癟itlerin g羹venliini salayan Derbent癟iler ile Mortolozlar, Belderenler, Pand繹rler ve Menzilkeler de zab覺ta hizmeti g繹r羹yordu. Yeni癟eri Oca覺n覺n 1826 tarihinde ortadan kald覺r覺lmas覺n覺n ard覺ndan kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammedi'ye adl覺 askeri tekilat (1826-1846) tarihleri aras覺nda Yeni癟eri Oca覺ndan intikal eden zab覺ta hizmetlerini y羹klendi. Bu d繹nemde, tekilat覺n ba覺nda Yeni癟eri Aas覺n覺n yetkilerini ta覺yan Serasker bulunuyordu. 

Cumhuriyet D繹neminde Zab覺ta TBMM'nin kuruluundan iki ay sonra bu g羹nk羹 Emniyet Genel M羹d羹rl羹羹n羹n temelleri at覺ld覺. B繹ylelikle, iki y覺l m羹ddetle biri 襤stanbul'da, biri de Ankara'da olmak 羹zere iki ayr覺 ama, asl覺nda ayn覺 g繹revi 羹stlenen iki bal覺 tekilat tek bir tekilat olarak g繹rev yapmaya balad覺. Sonu癟ta, sava d繹neminde g繹rev alan覺 襤stanbul ile s覺n覺rl覺 kalan Emniyet Umumiye M羹d羹riyeti, 1922 tarihinde sava覺n kazan覺lmas覺 sonucu T羹rkiye Cumhuriyetinin bakenti Ankara'da kurulan Emniyet Genel M羹d羹rl羹羹 ile birleti. Cumhuriyetin ilan覺yla birlikte Osmanl覺 devlet y繹netimi t羹m kurumlar覺yla tarih sahnesinden 癟ekildi. Bu balamda, 襤stanbul'da bulunan Emniyet-i Umumiye M羹d羹riyeti de ilevini tamamlad覺覺ndan onun yerini Ankara'da kurulan Emniyet Genel M羹d羹rl羹羹 ald覺. Bu yeni kuruluun kadrosu zaman覺n artlar覺 dorultusunda yetersizdi. B羹t羹n bu olumsuzluklara ramen Ankara'da kurulan Emniyet Genel M羹d羹rl羹羹 s羹ratle kuruluunu ikmal ederek, 羹lkenin asayi ve g羹venliini salamada baar覺s覺 g繹sterdi. Emniyet Tekilat覺n覺n yap覺lanmas覺n覺 d羹zenleyen 19 May覺s 1930 tarihli "D璽hiliye Vekaleti Merkez Tekilat覺 ve Vazifeleri Hakk覺nda Kanun" y羹r羹rl羹e girdi. Bu kanuna g繹re; Emniyet Genel M羹d羹rl羹羹; 羹lkenin genel g羹venliiyle uraan Birinci ube, idari, belediye ve adli ilerle uraan 襤kinci ube, 繹zl羹k ileri, eitim-繹retim, saymanl覺k, donat覺m ilerini y羹r羹tmek 羹zere iki b羹rodan oluan 癟羹nc羹 ube, yabanc覺larla ilgili ilerle uramak 羹zere 羹癟 b羹rodan oluan D繹rd羹nc羹 ube, zab覺taya ait teknik, istatistik ve yay覺n ileriyle uraan ve iki b羹rodan oluan Beinci ube ile tekilat覺n haberleme hizmetlerini y羹r羹tmek, i sahiplerinin m羹racaatlar覺n覺 kabul ve sonu癟land覺r覺lmas覺n覺 izlemek 羹zere kurulan Evrak B羹rosuyla birlikte alt覺 k覺s覺mdan olumaktayd覺.

Cumhuriyetle birlikte, yap覺lanma s羹recine giren T羹rkiye Cumhuriyetinin Polis Nizamnamesi y羹r羹rl羹kten kald覺r覺larak yerine 3201 tarihli Emniyet Tekilat覺 Kanunu ikame edildi. "Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu" kanunun da y羹r羹rl羹e girmesinden sonra Emniyet Tekilat覺ndaki polis mevcudu s羹ratle artmaya balad覺. Bir m羹ddet Emniyet Tekilat覺nda 繹nemli deiimler olmad覺. Ancak, 11 May覺s 1953 tarihinde 6085 say覺l覺 Karayollar覺 Trafik Kanunun y羹r羹rl羹e konularak, trafiin d羹zenini ve denetimini salamak 羹zere Trafik Zab覺tas覺 kuruldu. Deien d羹nya artlar覺nda top-lumsal olaylar覺n art覺 g繹stermesi 羹zerine 1965 y覺l覺nda 癟覺kar覺lan "Toplum Zab覺tas覺 Kurulmas覺 Hakk覺nda Kanunla il emniyet m羹d羹rl羹kleri b羹nyesinde toplumsal olaylara m羹dahale etmek 羹zere Toplum Zab覺tas覺 M羹d羹rl羹kleri kuruldu. 2000 y覺llara gelindiinde ise, 2005 y覺l覺nda yeniden d羹zenlenen 5393 say覺l覺 Belediye Kanunu ile Zab覺ta hizmetleri son eklini alm覺t覺r.
Tarih: 31.10.2011       Bu Sayfa 2943 kez okundu.